Haar eerste jaar als directeur van de Nederlandse Aardappel Organisatie (NAO) heeft Janine Luten er afgelopen maand opzitten. En wat een jaar is het geweest. “Dynamisch, maar ook zeer leerzaam”, zegt ze hierover. Het wordt haar eerste Aardappeldemodag. Vooral naar de kennisdeling en innovaties kijkt ze uit. “Het is zo ontzettend belangrijk voor de sector. Alleen door innovatie, kennisdeling en samenwerking binnen de keten behouden we onze positie van wereldmarktleider.”
Dat seizoen 2025-26 een bijzondere was voor de aardappelketen, daarover kan Janine meepraten. “1 juli 2025 was mijn eerste werkdag. Op die dag kreeg de NAO een belletje van de NOS, want de vrije aardappelmarkt was ingestort. Nagenoeg heel het seizoen hebben we met die slechte prijsvorming te maken gehad”, weet ze maar al te goed. “Inmiddels is dat sentiment weer helemaal omgedraaid.”
De 53-jarige Luten werkte eerder als algemeen directeur bij ZuivelNL, Wageningen Academy en GroentenFruit Huis. Ze heeft dus zeer brede ervaring in de landbouwsector. Hoe doet de aardappelsector het tegen die achtergrond? “Best vergelijkbaar met de zuivelsector”, zegt ze daarop. “Een tikkeltje conservatief en een hoog ‘boerderijgehalte’. Veel bij ondernemers aan tafel en met aardappelhandelsbedrijven spreken, wat me altijd heeft geïnteresseerd.”
‘Je moet een verhaal hebben’
Wat haar direct opviel is de hechte community. “Iedereen kent elkaar en bovendien is dik 90% van alle aardappelhandelsbedrijven lid van de NAO. Zo’n betrokkenheid bij een belangenbehartiger is echt uniek.” En dat conservatieve karakter, is dat een voor- of nadeel? “Daar heeft wel een valkuil gezeten voor de aardappelsector”, zegt ze eerlijk. “De sector beseft gelukkig steeds meer dat zij haar eigen verhaal actief moet vertellen. Je wilt namelijk niet dat andere partijen jouw verhaal gaan invullen, bijvoorbeeld op het vlak van gewasbescherming. We zien dat bij andere sectoren gebeuren. Dit kun je voorkomen door zelf een helder en eerlijk verhaal te communiceren.” Binnen de sector lukt het om op één lijn te komen, maar daarbuiten is dat geen vanzelfsprekendheid, zo ervaarde ze. “14 juli is het convenant gewasbeschermingsmiddelen ondertekend, door de BO Akkerbouw. De Nederlandse natuurorganisaties hebben meegedacht over dit convenant, maar uiteindelijk niet medeondertekend. Dat is erg jammer.”
Kennisdeling
Tegelijkertijd wil Luten ervoor waken dat de aardappelsector altijd verdedigend uit de hoek komt. “Er zijn zoveel leuke verhalen te vertellen over de aardappel en onze sector.” Op de Aardappeldemodag is daar volgens haar ook ruimte voor. “Kennisdeling is erg belangrijk. De veranderingen op het gebied van automatisering en mechanisering gaan nu heel erg snel. Er zijn steeds minder mensen voor handen in de sector, waar met automatisering een oplossing voor gevonden moet worden. Maar, denk ook aan klimaatverandering, waardoor we nieuwe weerbare rassen nodig hebben die bestand zijn tegen droogte en hitte. Daarnaast vraagt de sector om nieuwe kennis op het gebied van data, veredeling, logistiek en weerbare teeltsystemen.”
Dutch diamond
Voor een goede kennisoverdracht kan de sector leunen op een sterk cluster van bedrijven, overheden, toezicht en de breed aanwezige kennis in die groep, meent Luten. “Er wordt op internationaal vlak gesproken over de ‘Dutch diamond’. Daarmee wordt een sterke publieke-private samenwerking geduid. Wat de NAO betreft breiden we dat netwerk verder uit, door samenwerkingen aan te gaan binnen Europa. Om te beginnen met België, Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, die voor vergelijkbare uitdagingen staan.”
Realisme
Alle leuke verhalen ten spijt, de NAO blijft tegelijkertijd realistisch. Luten: “In het convenant is ook gesproken over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen rond Natura 2000-gebieden. Er zijn partijen die pleiten voor vergaande beperkingen rond deze gebieden, met grote gevolgen voor de pootaardappelsector." Onze leden uitten daar bij mij hun zorgen over. Waar moeten bedrijven dan heen met de productie van hun uitgangsmateriaal? Dat houdt onze leden bezig. En het gaat niet alleen over het convenant, maar bijvoorbeeld ook de kaderrichtlijn water en nieuwe verpakkingseisen vanuit de EU.”
Aardappel als alleskunner
Een belangrijke rol voor de NAO en haar leden is dan ook om de aardappel stevig te promoten. “Dat doen we onder andere tijdens de nationale aardappelrooidag (5 september) en internationale aardappeldag (6 oktober).” De aardappel bevat veel en dat verdient een podium als het aan de NAO-directeur ligt. “Vitamines, mineralen, eiwit, koolhydraten en, als je ze bakt of frituurt, ook wat vet. Er wordt weleens kritisch gesproken over de Nederlandse export van pootgoed, maar met welk ander product kun je wereldwijd 800 miljoen mensen voeden en van lokale voeding voorzien?”
Eén sector één stem
De organisatie van de Aardappeldemodag is in handen van de WUR en NAO en sinds dit jaar ook de Vavi. Dat is precies hoe Luten het graag ziet: “Eén sector, één stem. Samen optrekken om een gezamenlijk verhaal te laten horen. Dat is dan ook het motto van onze nieuwe strategie, die we afgelopen maand hebben gelanceerd.” Op 2 september kunnen telers kennis opdoen op allerlei vlakken. “Blijven innoveren is essentieel om de Nederlands aardappelsector ook in de toekomst internationaal toonaangevend te houden op het gebied van handel, kennis en technologie. De rest van de wereld zit niet stil”, besluit ze.
Foto: Ingrid van der Zel, bewerking: Aardappeldemodag.